Hoe zelfinzicht je kan helpen om effectiever te zijn.

Ik heb een kleurrijke zomer achter de rug. Afgelopen woensdag mocht ik weer beginnen met het geven van de training Persoonlijke Effectiviteit.

Dat voelde bijna toepasselijk, want deze zomer ben ik mezelf best wel tegengekomen.

In mooie momenten: heerlijke vakanties, lekker weer, bijzondere momenten met vrienden en familie. In een retraite waar ik voor het eerst in tijden zelf weer deelnemer was; dingen geleerd en nieuwe mensen ontmoet.

Maar ook in verdrietige en uitdagende momenten. Mijn hondje overleed en daar ben ik verdrietig om. Er zijn dierbaren met wie het fysiek minder goed gaat en er was een situatie die mij boos maakte.

Al die momenten lieten me weer voelen hoe waardevol het is om af en toe jezelf tegen te komen, hierover na te denken en met de inzichten iets te doen. Precies daar help ik anderen graag bij.

Toevallig werd ik deze zomer ook door ICM opleidingen & trainingen gevraagd voor een interview, over zelfinzicht en effectiviteit. Het zette me aan het denken, en ik deel het interview graag met jullie want er zitten drie concrete tips in over hoe je, vanuit zelfinzicht, effectiever kunt worden.

Interview: Hoe kan zelfinzicht je helpen om effectiever te worden?

Flor, wat is zelfinzicht voor jou?

“‘Ken uzelve’ zo sprak het orakel uit Delphi al in de tijd van de oude Grieken.

Voor mij is zelfinzicht het vermogen om met nieuwsgierigheid naar jezelf te kijken. Te begrijpen hoe jij als mens werkt. Wat je drijft, waar je energie van krijgt, wat je valkuilen zijn, welke overtuigingen je hebt en welke patronen steeds terugkomen.

Als onderwijskundige heb ik altijd geleerd hoe mensen leren. Vroeger lag de nadruk vooral op kennis opdoen. Inmiddels weten we dat misschien wel de belangrijkste kennis die je kunt ontwikkelen, kennis over jezelf is. Want als je begrijpt hoe jij werkt, kun je veel bewustere keuzes maken.

Zelfinzicht betekent voor mij daarom dat je steeds minder op de automatische piloot leeft en steeds bewuster kiest hoe je wilt handelen.“

Waarom werken mensen effectiever als ze meer zelfinzicht hebben?

“Omdat je veel minder energie verspilt.

Als je jezelf goed kent, weet je waar je kwaliteiten liggen, maar ook waar je valkuilen zitten. Je herkent bijvoorbeeld eerder wanneer perfectionisme de overhand neemt, wanneer je gaat pleasen of wanneer je juist moeilijke taken uitstelt.

Neem perfectionisme. Iemand denkt misschien: ik ben gewoon heel nauwkeurig. Maar als je ontdekt dat je eigenlijk bang bent om fouten te maken of niet goed genoeg gevonden te worden, kun je een andere keuze maken. Je ontdekt dat jouw perfectionisme eigenlijk een beschermingsmechanisme is dat ooit misschien goed voor je was en nu soms wat te sterk aanwezig is. Daar kun je je gedrag op aanpassen: je levert tussentijds iets op, vraagt feedback en bent uiteindelijk veel effectiever.

Of iemand die merkt dat hij overal ‘ja’ op zegt. Door zelfinzicht ontdekt hij dat hij vooral bang is om anderen teleur te stellen of verbinding te verliezen. Dat inzicht kan helpen om te proberen om grenzen aan te geven met behoudt van verbinding met de ander.”

Zelfinzicht lost een probleem niet meteen op, maar het laat wel zien waar het probleem werkelijk zit. En dat is de eerste stap naar verandering.”

Wat heeft zelfinzicht jou persoonlijk gebracht in je werk als trainer en coach?

Voor mij hoort zelfinzicht echt bij mijn vak. Ik begeleid mensen in hun ontwikkeling, dus vind ik het belangrijk om ook zelf aan mijn eigen ontwikkeling te blijven werken. Ik ben bijvoorbeeld net terug van een retraite waarin ik leerde over Internal Family Systems (IFS). Dat is een methode die ervan uitgaat dat we niet uit één vaste identiteit bestaan, maar uit verschillende delen in onszelf, die allemaal iets goeds proberen te doen. Dat geldt ook voor de delen die jou soms in de weg lijken te zitten.

Ik ontdekte opnieuw hoe sterk mijn creatieve en verbindende kanten zijn, maar ook hoe graag een ander deel in mij de controle houdt en initiatief neemt. Tegelijkertijd merkte ik dat mijn speelse, vrije kant soms wat ondergesneeuwd raakt. Alleen al het herkennen van die verschillende delen helpt me enorm. Ik kan bewuster kiezen wanneer ik de regie neem en wanneer ik juist wat meer mag vertrouwen op wat er ontstaat.

Dat brengt me als mens en als trainer veel; ik wil niet alles meer vooraf sturen. Juist door meer ruimte te laten voor wat er in een groep gebeurt, ontstaat vaak de mooiste ontwikkeling. Dat kan ik nu veel beter laten ontstaan, omdat ik eerder door heb wanneer mijn controlerende pro-actieve delen het neigen over te nemen.

En misschien is dat wel de belangrijkste les: zelfinzicht betekent niet dat je ‘af’ bent, maar dat je steeds beter leert herkennen wat er in jezelf gebeurt, zodat je bewustere keuzes kunt maken. De ene keer lukt mij dit beter dan de andere keer, en ook dat is oke”

Wat wil jij meegeven aan iemand die hiermee aan de slag wil?

“Begin klein.

Zelfinzicht ontstaat niet doordat je één keer een cursus volgt of een goed boek leest. Het ontstaat doordat je jezelf regelmatig een paar minuten de tijd geeft om stil te staan.

Ik geef mensen eigenlijk altijd drie eenvoudige tips mee.

3 tips van zelfinzicht naar effectiviteit

De eerste is: vertraag. Als iets je raakt, hebben we vaak de neiging om direct te reageren of door te gaan. Terwijl juist dat het moment is om even stil te vallen. Adem een keer diep in, loop een klein rondje of klap even je laptop dicht. Door te vertragen ontstaat er ruimte om bewust te kiezen in plaats van automatisch te reageren.

De tweede tip is: wees nieuwsgierig naar jezelf. Vraag jezelf niet af: ‘Wat is er mis met mij?’ maar: ‘Wat gebeurt er eigenlijk in mij?’ Of: ‘Wat probeert dit gevoel mij te vertellen?’ Dat is een heel andere manier van kijken. Niet oordelend, maar onderzoekend.

En de derde tip is: doe een 3 minuten inquiry. Neem af en toe drie minuten voor een kleine inquiry, een moment van zelfonderzoek. Stel jezelf tijdens een toiletbezoek of koffiebreak bijvoorbeeld deze vragen:

• Wat gebeurde er? Beschrijf heel feitelijk de gebeurtenis
• Wat gebeurde er in mij? Emoties of fysieke signalen
• Welk patroon herken ik? Waar ken ik die reactie van?
• En wat wil ik de volgende keer anders doen? Welke kleine stap past beter bij wie ik wil zijn?

Dat hoeft echt niet lang te duren. Soms zijn drie minuten al genoeg om iets te ontdekken waar je de rest van de dag, of misschien zelfs veel langer, iets aan hebt.

Want uiteindelijk gaat zelfinzicht niet over jezelf verbeteren omdat je niet goed genoeg bent. Het gaat over jezelf steeds beter leren begrijpen. Neem jezelf daarin serieus, maar niet té serieus. Juist als je af en toe ook om jezelf, of delen van jezelf’ kunt lachen, ontstaat er ruimte om te groeien.”

Interview met Flor Gerritsen – vragen gesteld door Naomi ‘t Hart namens ICM